Уважаемые казахстанцы!
Сегодня мир вступает в эпоху Четвертой промышленной революции, эру глубоких и стремительных изменений: технологических, экономических и социальных. Новый технологический уклад кардинально меняет то, как мы работаем, реализуем свои гражданские права, воспитываем детей. Необходимость быть готовыми к глобальным изменениям и вызовам побудила нас принять Стратегию развития «Казахстан-2050». Мы поставили целью войти в тридцатку самых развитых стран мира. Реализуется План нации – 100 конкретных шагов, из которых 60 уже исполнены. Остальные носят в основном долгосрочный характер и осуществляются планомерно. В прошлом году запущена Третья модернизация Казахстана. Успешно реализуется Программа индустриализации. Принята комплексная программа «Цифровой Казахстан». Разработан комплексный Стратегический план развития Республики Казахстан до 2025 года. Наши долгосрочные цели остаются неизменными. Все необходимые программы у нас есть. Данное Послание определяет, что нам предстоит сделать для успешной навигации и адаптации в новом мире – мире Четвертой промышленной революции.

Дорогие соотечественники!
Мы создали независимый Казахстан, который стал брендом, вызывающим доверие и уважение в мире. В 2017 году наша страна стала непостоянным членом Совета Безопасности ООН. В январе 2018 года мы председательствуем в нем. Мы стали первым государством среди стран СНГ и Восточной Европы, которое мировое сообщество избрало для проведения Всемирной специализированной выставки «ЭКСПО». В Казахстане выстроена успешно функционирующая модель рыночной экономики. В 2017 году страна, преодолев негативные последствия мирового кризиса, вернулась на траекторию уверенного роста. По итогам года рост валового внутреннего продукта составил 4%, а промышленного производства – более 7%. При этом в общем объеме промышленности обрабатывающий сектор превысил 40%. Благополучное развитие Казахстана позволило сформироваться среднему классу. Бедность сократилась в 13 раз, уровень безработицы снизился до 4,9%. В основе социально-экономических успехов страны – гражданский мир, межнациональное и межконфессиональное согласие, которые продолжают оставаться нашей главной ценностью. Тем не менее мы должны четко осознавать, что достижения Казахстана – надежная база, но не гарантия завтрашних успехов. Эпоха «нефтяного изобилия» практически подходит к концу. Стране требуется новое качество развития. Глобальные тренды показывают, что оно должно основываться в первую очередь на широком внедрении элементов Четвертой промышленной революции. Это несет в себе как вызовы, так и возможности. Уверен, у Казахстана есть все необходимое для вхождения в число лидеров нового мира. Для этого нужно сконцентрироваться на решении следующих задач.

ПЕРВОЕ. Индустриализация должна стать флагманом внедрения новых технологий.
Именно ее результаты стали одним из основных стабилизирующих факторов в кризисных 2014-2015 годах, когда цены на нефть резко снизились. Поэтому ориентир на обрабатывающий сектор с высокой производительностью труда неизменен. В то же время индустриализация должна стать более инновационной, используя все преимущества нового технологического уклада 4.0. Необходимо разработать и апробировать новые инструменты, направленные на модернизацию и цифровизацию наших предприятий с ориентацией на экспорт продукции. Они должны в первую очередь стимулировать трансферт технологий. Следует реализовать пилотный проект по оцифровке нескольких казахстанских промышленных предприятий, а затем этот опыт широко распространить. Важнейшим вопросом становится развитие собственной экосистемы разработчиков цифровых и других инновационных решений. Она должна выкристаллизовываться вокруг инновационных центров, таких как Назарбаев Университет, МФЦА и Международный технопарк IT-стартапов. Серьезного пересмотра требует организация деятельности Парка инновационных технологий «Алатау». Основными факторами успеха инновационной экосистемы являются стимулирование спроса на новые технологии со стороны реального сектора и функционирование частного рынка венчурного финансирования. Для этого необходимо соответствующее законодательство. Кроме того, особое значение приобретает развитие IT- и инжиниринговых услуг. Цифровизация экономики, помимо дивидендов, несет и риски масштабного высвобождения рабочей силы. Нужно заранее выработать согласованную политику по трудоустройству высвобождаемой рабочей силы. Предстоит адаптировать систему образования, коммуникации и сферу стандартизации под потребности новой индустриализации. В 2018 году необходимо начать разработку третьей пятилетки индустриализации, посвященной становлению промышленности «цифровой эпохи».

ВТОРОЕ. Дальнейшее развитие ресурсного потенциала.
Мир XXI века продолжает нуждаться в природных ресурсах, которые и в будущем будут иметь особое место в развитии глобальной экономики и экономики нашей страны. Однако следует критически переосмыслить организацию сырьевых индустрий, подходы к управлению природными ресурсами. Необходимо активно внедрять комплексные информационно-технологические платформы. Важно повысить требования к энергоэффективности и энергосбережению предприятий, а также экологичности и эффективности работы самих производителей энергии. Состоявшаяся в Астане выставка «ЭКСПО-2017» показала, как стремительно движется прогресс в сфере альтернативной, «чистой» энергии. Сегодня на возобновляемые источники энергии (ВИЭ) приходится четверть мирового производства электроэнергии. По прогнозам, к 2050 году этот показатель достигнет 80%. Мы поставили задачу довести долю альтернативной энергии в Казахстане до 30% к 2030 году. Сегодня у нас уже действует 55 объектов ВИЭ общей мощностью 336 МВт, которыми в 2017 году выработано порядка 1,1 миллиарда кВт∙ч «зеленой» энергии. Важно стимулировать бизнес, инвестировать в «зеленые» технологии. Акимам регионов необходимо принять меры по современной утилизации и переработке твердо-бытовых отходов с широким вовлечением субъектов малого и среднего бизнеса. Эти и другие меры потребуют актуализации законодательства, в том числе Экологического кодекса.

ТРЕТЬЕ. «Умные технологии» – шанс для рывка в развитии агропромышленного комплекса.
Аграрная политика должна быть направлена на кардинальное увеличение производительности труда и рост экспорта переработанной сельскохозяйственной продукции. Мы научились выращивать различные сельхозкультуры, производить зерно. Гордимся этим. Но этого уже недостаточно. Нужно обеспечить переработку сырья и выходить на мировые рынки с высококачественной готовой продукцией. Важно кардинально переориентировать весь агропромышленный комплекс на решение этой задачи. Приоритетного внимания требует развитие аграрной науки. Она должна заниматься в первую очередь трансфертом новых технологий и их адаптацией к отечественным условиям. При этом необходимо пересмотреть роль аграрных университетов. Они должны не просто выдавать дипломы, а готовить специалистов, которые реально будут работать в АПК или заниматься научной деятельностью. Этим вузам требуется обновить программы обучения и стать центрами распространения самых передовых знаний и лучшей практики в АПК. Например, многократного повышения производительности можно достичь благодаря технологиям прогнозирования оптимального времени для посевной и уборки урожая, «умного полива», интеллектуальным системам внесения минеральных удобрений и борьбы с вредителями и сорняками. Беспилотная техника позволяет значительно сократить себестоимость земледелия, минимизируя человеческий фактор. Внедрение новых технологий и бизнес-моделей, повышение наукоемкости АПК усиливают необходимость кооперации хозяйств. Необходимо оказывать всестороннюю поддержку сельхозкооперативам. Государство совместно с бизнесом должно находить стратегические ниши на международных рынках и продвигать отечественную продукцию. Интенсификация сельского хозяйства должна происходить с сохранением качества и экологичности продукции. Это позволит создать и продвигать бренд натуральных продуктов питания «Сделано в Казахстане», который должен стать узнаваемым в мире. Кроме того, необходимо стимулировать тех, кто использует землю с наилучшей отдачей, и принимать меры к неэффективным пользователям. Нужно переориентировать неэффективные субсидии на удешевление банковских кредитов для субъектов АПК. Поручаю увеличить в течение 5 лет производительность труда в АПК и экспорт переработанной сельхозпродукции как минимум в 2,5 раза.

ЧЕТВЕРТОЕ. Повышение эффективности транспортно-логистической инфраструктуры.
Сегодня через Казахстан проходит несколько трансконтинентальных коридоров. Об этом немало сказано. В целом транзит грузов через Казахстан в 2017 году вырос на 17% и составил почти 17 миллионов тонн. Стоит задача довести ежегодные доходы от транзита в 2020 году до 5 миллиардов долларов. Это позволит в кратчайшие сроки вернуть затраченные государством средства на инфраструктуру. Необходимо обеспечить масштабное внедрение цифровых технологий, таких как блокчейн, для отслеживания движения грузов в онлайн-режиме и беспрепятственного их транзита, а также упрощения таможенных операций. Современные решения позволяют организовать взаимодействие всех звеньев логистики. Использование «больших данных» (Big data) позволит обеспечить качественной аналитикой, выявить резервы роста и снизить избыточные затраты. Для этих целей необходимо внедрить Интеллектуальную транспортную систему. Она позволит эффективно управлять транспортными потоками и определять потребности дальнейшего развития инфраструктуры. Для улучшения внутрирегиональной мобильности важно увеличить финансирование ремонта и реконструкции местной сети автодорог. Общий объем ежегодно выделяемых на это бюджетных средств следует довести в среднесрочной перспективе до 150 миллиардов тенге. Нужно обеспечить активное участие в этой работе всех акиматов регионов.

ПЯТОЕ. Внедрение современных технологий в строительстве и коммунальном секторе.
Благодаря реализуемым программам объемы ввода жилья в Казахстане превысили 10 миллионов квадратных метров в год. Эффективно работает система жилищных сбережений, сделавшая жилье доступным для широких слоев населения. Обеспеченность жильем на одного жителя выросла в последние 10 лет на 30% и составляет сегодня 21,6 квадратных метра. Необходимо довести этот показатель в 2030 году до 30 квадратных метров. При выполнении этой задачи важно применять новые методы строительства, современные материалы, принципиально иные подходы в проектировании зданий и планировании городской застройки. Нужно установить повышенные требования к качеству, экологичности и энергоэффективности зданий. Строящиеся и уже имеющиеся дома и объекты инфраструктуры необходимо оснащать системами интеллектуального управления. Это повысит комфортность для населения, сократит потребление электроэнергии, тепла, воды, будет стимулировать естественных монополистов к повышению своей эффективности. Важно внести соответствующие изменения в законодательство, в том числе регулирующее сферу естественных монополий. Акимам нужно более активно решать вопросы модернизации жилищно-коммунальной инфраструктуры на основе государственно-частного партнерства. Для решения вопроса обеспечения сельских населенных пунктов качественной питьевой водой Правительству необходимо ежегодно предусматривать на данную работу не менее 100 миллиардов тенге из всех источников.

ШЕСТОЕ. «Перезагрузка» финансового сектора. Необходимо завершить очистку банковского портфеля от «плохих» кредитов.
При этом собственники банков должны нести экономическую ответственность, признавая убытки. Вывод средств из банков акционерами в угоду аффилированных компаний и лиц должен являться тяжким преступлением. Национальный банк не должен быть созерцателем таких деяний. Иначе зачем нужен такой госорган? Надзор за деятельностью финансовых институтов со стороны Нацбанка должен быть жестким, своевременным и действенным. Государство будет и далее гарантировать соблюдение интересов простых граждан. Нужно ускорить принятие закона о банкротстве физических лиц. Кроме того, поручаю Национальному банку окончательно решить вопрос по валютным ипотечным займам населения, которые были предоставлены до 1 января 2016 года, когда законодательно был введен запрет на их выдачу физическим лицам. Нацбанку и Правительству следует совместно решить вопрос обеспечения долгосрочным кредитованием бизнеса по ставкам, учитывающим реальную рентабельность в отраслях экономики. Важным являются дальнейшее улучшение инвестиционного климата и развитие фондового рынка. Это одна из основных задач Международного финансового центра «Астана», который начал свою работу. Используя лучший международный опыт, он должен стать региональным хабом, применяющим английское право и современные финансовые технологии. Развитию фондового рынка также будет способствовать успешный вывод акций нацкомпаний ФНБ «Самрук-Казына» на IPO.

СЕДЬМОЕ. Человеческий капитал – основа модернизации. Новое качество образования.
Нужно ускорить создание собственной передовой системы образования, охватывающей граждан всех возрастов. Ключевым приоритетом образовательных программ должно стать развитие способности к постоянной адаптации к изменениям и усвоению новых знаний. В дошкольном образовании к 1 сентября 2019 года необходимо внедрить единые стандарты программ для раннего развития детей, развивающие социальные навыки и навыки самообучения. В среднем образовании начат переход на обновленное содержание, который будет завершен в 2021 году. Это абсолютно новые программы, учебники, стандарты и кадры. Потребуется пересмотреть подходы к обучению и росту квалификации педагогов. При университетах страны нужно развивать педагогические кафедры и факультеты. Необходимо усилить качество преподавания математических и естественных наук на всех уровнях образования. Это важное условие для подготовки молодежи к новому технологическому укладу. Для повышения конкуренции между образовательными учреждениями и привлечения частного капитала будет внедрено подушевое финансирование в городских школах. Учитывая, что нагрузка на учеников у нас самая высокая среди стран СНГ и в среднем более чем на треть выше, чем в странах ОЭСР, нужно ее снизить. Во всех регионах на базе дворцов школьников нужно создать сеть детских технопарков и бизнес-инкубаторов со всей необходимой инфраструктурой, включая компьютеры, лаборатории, 3D-принтеры. Это поможет успешно интегрировать молодое поколение в научно-исследовательскую и промышленно-технологическую среду. Будущее казахстанцев – за свободным владением казахским, русским и английским языками. Разработана и внедряется новая методика изучения казахского языка для русскоязычных школ. Если мы хотим, чтобы казахский язык жил в веках, нужно его осовременить, не утяжеляя избыточной терминологией. Однако за последние годы на казахский язык было переведено 7 тысяч устоявшихся и общепринятых в мире терминов. Такие «нововведения» иногда доходят до смешного. Например, «ғаламтор» («Интернет»), «қолтырауын» («крокодил»), «күй сандық» («фортепиано») и таких примеров полно. Необходимо пересмотреть подходы к обоснованности таких переводов и терминологически приблизить наш язык к международному уровню. Переход на латинский алфавит способствует решению этого вопроса. Следует определить четкий график перехода на латинский алфавит до 2025 года на всех уровнях образования. Знание русского языка остается важным. С 2016 года в обновленных программах русский язык преподается в казахских школах уже с 1-го класса. С 2019 года будет начат переход к преподаванию на английском языке отдельных естественнонаучных дисциплин в 10-м и 11-м классах. В результате все наши выпускники будут владеть тремя языками на уровне, необходимом для жизни и работы в стране и в глобальном мире. Тогда и возникнет настоящее гражданское общество. Человек любой этнической группы сможет выбрать любую работу вплоть до избрания Президентом страны. Казахстанцы станут единой нацией. Содержательность обучения должна гармонично дополняться современным техническим сопровождением. Важно продолжить работу по развитию цифровых образовательных ресурсов, подключению к широкополосному Интернету и оснащению видеооборудованием наших школ. Необходимо обновить программы обучения в техническом и профессиональном образовании с привлечением работодателей и учетом международных требований и цифровых навыков. Нужно продолжить реализацию проекта «Бесплатное профессионально-техническое образование для всех». Государство дает молодому человеку первую профессию. Правительство должно выполнить эту задачу. В Интернете необходимо размещать видеоуроки и видеолекции от лучших преподавателей средних школ, колледжей и вузов. Это позволит всем казахстанцам, в том числе в отдаленных населенных пунктах, получить доступ к лучшим знаниям и компетенциям. В высшем образовании нужно увеличить число выпускников, обученных информационным технологиям, работе с искусственным интеллектом и «большими данными». При этом следует развивать вузовскую науку с приоритетом на исследования в металлургии, нефтегазохимии, АПК, био- и IT-технологиях. Требуется осуществить поэтапный переход на английский язык прикладных научных исследований. Вузам необходимо активно реализовывать совместные проекты с ведущими зарубежными университетами и исследовательскими центрами, крупными предприятиями и ТНК. Софинансирование со стороны частного сектора должно стать обязательным требованием для всех прикладных научно-исследовательских разработок. Нужно выстроить системную политику по поддержке наших молодых ученых с выделением им квот в рамках научных грантов. К сфере образования пора относиться как к отдельной отрасли экономики со своими инвестиционными проектами и экспортным потенциалом. Необходимо законодательно закрепить академическую свободу вузов, предоставив им больше прав создавать образовательные программы. Требуется усилить переподготовку преподавателей, привлекать зарубежных менеджеров в вузы, открывать кампусы мировых университетов. Наращивание потенциала нации требует дальнейшего развития нашей культуры и идеологии. Смысл «Рухани жаңғыру» именно в этом. Идеалом нашего общества должен стать казахстанец, знающий свои историю, язык, культуру, при этом современный, владеющий иностранными языками, имеющий передовые и глобальные взгляды. Первоклассное здравоохранение и здоровая нация. С ростом продолжительности жизни населения и развитием медицинских технологий объем потребления медицинских услуг будет расти. Современное здравоохранение должно больше ориентироваться на профилактику заболеваний, а не на дорогостоящее стационарное лечение. Нужно усилить управление общественным здоровьем, пропагандируя здоровый образ жизни. Особое внимание следует уделить охране и укреплению репродуктивного здоровья молодежи. Следует переходить от малоэффективной и затратной для государства диспансеризации к управлению основными хроническими заболеваниями с применением дистанционной диагностики, а также амбулаторного лечения. Этот опыт давно есть в мире. Нужно смело и активно его внедрять. Необходимо принять комплексный план по борьбе с онкологическими заболеваниями, создать научный онкоцентр. Должны быть обеспечены высокоэффективные ранняя диагностика и лечение рака на основе передового международного опыта. Необходимо провести такую же работу, которую мы провели в кардиологии, борьбе с туберкулезом и родовспоможении. Здравоохранение будет поэтапно переходить на систему обязательного социального медицинского страхования (ОСМС), основанную на солидарной ответственности населения, государства и работодателей. Необходимость ее внедрения не вызывает сомнений. Однако требуется более тщательно провести подготовительную работу, которая не была выполнена Минздравом и Минтрудсоцзащиты. Нужно разработать новую модель гарантированного объема бесплатной медицинской помощи (ГОБМП), определив четкие границы обязательств государства. Услуги, не гарантированные государством, население сможет получать, став участником ОСМС или через добровольное медицинское страхование, а также сооплату. Необходимо повысить доступность и эффективность медицинской помощи через интеграцию информационных систем, использование мобильных цифровых приложений, внедрение электронных паспортов здоровья, переход на «безбумажные» больницы. Требуется приступить к внедрению в медицине технологий генетического анализа, искусственного интеллекта, которые на порядок повышают эффективность диагностики и лечения заболеваний. Важным вопросом являются обеспеченность и качество подготовки медицинских кадров. Сегодня мы имеем уникальную Школу медицины Назарбаев Университета, при которой функционирует интегрированная университетская клиника. Этот опыт должен транслироваться на все медицинские вузы. Для реализации этих и других мер следует разработать новую редакцию Кодекса «О здоровье народа и системе здравоохранения». Качественная занятость и справедливая система социального обеспечения. Важно обеспечить эффективность рынка труда, создать условия, чтобы каждый мог реализовать свой потенциал. Необходимо разработать современные стандарты по всем основным профессиям. В этих стандартах работодатели и бизнесмены четко закрепят, какие знания, навыки и компетенции должны быть у работников. Нужно, исходя из требований профстандартов, разработать новые или обновить действующие образовательные программы. Резервом экономического роста являются самозанятые и безработные. Я не раз требовал разобраться по вопросу самозанятых. Министерство труда и социальной защиты населения проявило безответственность и поверхностность в этом деле. Необходимо предоставить больше возможностей для вовлечения людей в продуктивную занятость – открыть собственное дело или получить новую профессию и устроиться на работу. Заслуживает поддержки работа НПП «Атамекен» по обучению бизнесу. Важно расширить охват этих категорий населения Программой развития продуктивной занятости и массового предпринимательства, усилив ее инструменты. Процесс регистрации самозанятых нужно максимально упростить, создать условия, при которых будет выгодно добросовестно исполнять свои обязательства перед государством. Казахстанцы должны иметь возможность сравнительно быстро найти новую работу, в том числе и в других населенных пунктах страны. Требуется полномасштабное внедрение единой электронной биржи труда, где должна консолидироваться вся информация о вакансиях и лицах, ищущих работу. Не выходя из дома человек сможет пройти тесты профориентации, узнать про учебные курсы, меры господдержки и найти интересную работу. Трудовые книжки тоже следует перевести в электронный формат. Закон по электронной бирже труда необходимо принять до 1 апреля 2018 года. Социальная политика будет осуществляться через вовлечение граждан в полноценную экономическую жизнь. Пенсионная система теперь полностью привязана к трудовому стажу. Кто больше работал, тот будет получать большую пенсию. В связи с этим всем казахстанцам нужно серьезно подойти к легализации своей трудовой деятельности. В системе социального страхования также будет усилена взаимосвязь между трудовым стажем и размерами выплат. С 2018 года мы перешли на новый порядок оказания адресной социальной помощи малообеспеченным слоям населения. Повышен порог ее оказания с 40 до 50% от прожиточного минимума. Для трудоспособных малообеспеченных граждан денежная помощь будет доступна при условии их участия в мерах содействия занятости. Для нетрудоспособных граждан меры господдержки будут усилены. Дорогие казахстанцы! Все свои социальные обязательства государство исполнит в полном объеме. Хочу напомнить, в 2016-2017 годах были трижды повышены пенсии и пособия. Базовая пенсия выросла в общей сложности на 29%, солидарная – на 32%, пособия на рождение ребенка – на 37%, а по инвалидности и потере кормильца – каждое на 43%. Заработная плата работников здравоохранения увеличилась до 28%, образования – до 29%, социальной защиты – до 40%, госслужащих корпуса «Б» – на 30%, стипендии – на 25%. Время кризисное. И не многие страны в мире смогли также повысить социальные расходы. Расходы республиканского бюджета на социальную сферу в 2018 году увеличены на 12% и превысили 4,1 триллиона тенге. Повышение социальных выплат, в том числе пенсий, увеличит доходы более 3 миллионов казахстанцев. С 1 января 2018 года солидарные пенсии выросли на 8%. Повышение пособий для инвалидов, семьям, потерявшим кормильца, воспитывающим детей-инвалидов, составило до 16%. С 1 июля 2018 года базовая пенсия увеличится в среднем в 1,8 раза в зависимости от трудового стажа. Кроме того, поручаю с 1 июля 2018 года дополнительно ввести госпособия для родителей, осуществляющих уход за совершеннолетними инвалидами I группы с детства. Ежемесячно такие пособия в размере не ниже одного прожиточного минимума получат порядка 14 тысяч семей. На эти цели потребуется до 3 миллиардов тенге в 2018 году. Для повышения престижа профессии учителя поручаю с 1 января 2018 года должностной оклад учителей, которые переходят на обновленное содержание учебного материала, увеличить на 30%. Обновленное содержание – это современные учебные программы, соответствующие международным стандартам и прошедшие адаптацию в Назарбаев Интеллектуальных школах. Они дают нашим детям необходимые функциональную грамотность и критическое мышление. Кроме того, поручаю ввести в 2018 году новую сетку категорий для учителей, учитывающую уровень квалификации с увеличением разрывов между категориями. Категории необходимо присваивать через национальный квалификационный тест, как это делается во всем мире. Это будет стимулировать педагогов к постоянному совершенствованию. В результате в зависимости от подтвержденной квалификации в целом заработная плата учителей вырастет от 30 до 50%. Для этого в текущем году необходимо дополнительно выделить 67 миллиардов тенге.

ВОСЬМОЕ. Эффективное государственное управление.
Нужно продолжить работу по сокращению издержек для предпринимателей и населения при государственном администрировании. В связи с этим важно ускорить принятие закона, направленного на дальнейшее дерегулирование бизнеса. Необходимо обеспечить цифровизацию процессов получения бизнесом господдержки с ее оказанием по принципу «одного окна». Интеграция информационных систем госорганов позволит перейти от оказания отдельных госуслуг к комплексным по принципу «одного заявления». Также следует продолжить работу по повышению качества услуг субъектов естественных монополий. Важно устанавливать обоснованные тарифы им и энергопроизводителям с учетом инвестиционных программ. Требуются решительные действия по улучшению бизнес-климата, особенно на региональном уровне. Правительство должно подготовить новый пакет системных мер по поддержке бизнеса, вывода его из тени. Следует ускорить реализацию плана приватизации, расширив его за счет сокращения числа подведомственных организаций госорганов. Те подведомственные организации, которые реально необходимы, следует по возможности консолидировать для снижения административных расходов. Высвобожденные средства нужно направить на внедрение новой системы оплаты труда госслужащих на основе факторно-балльной шкалы. Она сократит диспропорции в окладах госслужащих регионов и центра, а также будет учитывать характер работы и ее эффективность. Поручаю Правительству совместно с Агентством по делам госслужбы реализовать в 2018 году пилотные проекты в центральных и местных госорганах по внедрению этой системы. Необходимо более полно раскрыть потенциал эффективности государственной службы в регионах через повышение их экономической самостоятельности и ответственности. В целом фокус региональной политики следует перенести с выравнивания расходов на стимулирование роста собственных доходов регионов. В частности, одним из перспективных источников для любого региона является развитие въездного и внутреннего туризма, создающего сегодня каждое десятое рабочее место в мире. Правительству в свою очередь надо принять комплекс мер, включая упрощение визовых процедур, развитие инфраструктуры и снятие барьеров в отрасли туризма. В рамках фискальной децентрализации необходимо решить вопрос передачи в региональные бюджеты корпоративного подоходного налога от малого и среднего бизнеса. С 1 января 2018 года в городах районного значения, селах и сельских округах с численностью населения свыше 2 тысяч человек законодательно предусмотрено внедрение самостоятельного бюджета и коммунальной собственности местного самоуправления. С 2020 года эти нормы будут действовать во всех населенных пунктах. В бюджет села передано 7 видов налоговых и других неналоговых поступлений, а также 19 направлений расходов. Это позволит вовлечь население в решение вопросов местного значения. Кроме того, государственные органы должны применять современные цифровые технологии для учета замечаний и предложений граждан в режиме реального времени и оперативного реагирования. Внедряя новые технологии, государству и компаниям следует обеспечивать надежную защиту своих информационных систем и устройств. Сегодня понятие кибербезопасности включает в себя защиту не просто информации, но и доступа к управлению производственными и инфраструктурными объектами. Эти и иные меры должны найти отражение в Стратегии национальной безопасности Казахстана.

ДЕВЯТОЕ. Борьба с коррупцией и верховенство закона. Будет продолжена превентивная борьба с коррупцией.
Проводится большая работа. Только за 3 последних года осуждено за коррупцию более 2,5 тысяч лиц, включая топ-чиновников и руководителей госкомпаний. За этот период возмещено порядка 17 миллиардов тенге нанесенного ими ущерба. Важной является цифровизация процессов в госорганах, включая их взаимодействие с населением и бизнесом. В частности, граждане должны видеть, как рассматриваются их обращения, и вовремя получать качественные ответы. Осуществляются институциональные преобразования судебной и правоохранительной систем. В законодательство внесены нормы, предусматривающие усиление защиты прав граждан в уголовном процессе, снижение его репрессивности. Расширены права адвокатов, а также судебный контроль на досудебной стадии. Разграничены полномочия и зоны ответственности правоохранительных органов. Работу по укреплению гарантий конституционных прав граждан, обеспечению верховенства права, гуманизации правоохранительной деятельности необходимо продолжить. В сфере охраны общественного порядка и обеспечения безопасности нужно активно внедрять интеллектуальные системы видеонаблюдения и распознавания на улицах и в местах массового пребывания граждан, контроля за дорожным движением.

ДЕСЯТОЕ. «Умные города» для «умной нации». 2018 год – год 20-летнего юбилея нашей столицы – Астаны.
Ее становление и вхождение в число важнейших центров развития Евразии – предмет нашей общей гордости. Современные технологии дают эффективные решения проблем быстрорастущего мегаполиса. Нужно комплексно внедрять управление городской средой на основе концепции «Смарт Сити» и развития компетенций людей, переселяющихся в город. В мире пришли к пониманию, что именно города конкурируют за инвесторов. Они выбирают не страну, а город, в котором комфортно жить и работать. Поэтому на основе опыта Астаны необходимо сформировать «эталонный» стандарт «Смарт Сити» и начать распространение лучших практик и обмен опытом между городами Казахстана. «Умные города» станут локомотивами регионального развития, распространения инноваций и повышения качества жизни на всей территории страны. Вот 10 задач. Они понятны и ясны.

ДОРОГИЕ КАЗАХСТАНЦЫ!
Благодаря политической стабильности и общественному консенсусу мы приступили к модернизации экономики, политики и сознания. Дан импульс новому этапу технологического и инфраструктурного развития. Конституционная реформа установила более точный баланс ветвей власти. Мы развернули процесс обновления национального сознания. По сути, эти три базовых направления являются системной триадой казахстанской модернизации. Чтобы соответствовать новому времени, нам предстоит сплотиться в единую нацию – нацию, стоящую на пороге исторического восхождения в условиях Четвертой промышленной революции.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2018 жылғы 10 қаңтар «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері»

Құрметті қазақстандықтар!

Бүгінде әлем Төртінші өнеркәсіптік революция дәуіріне, технологиялық, экономикалық және әлеуметтік салалардағы терең және қарқынды өзгерістер кезеңіне қадам басып келеді. Жаңа технологиялық қалып біздің қалай жұмыс істейтінімізді, азаматтық құқықтарымызды қалай іске асыратынымызды, балаларымызды қалай тәрбиелейтінімізді түбегейлі өзгертуде. Біз жаһандық өзгерістер мен сын-қатерлерге дайын болу қажеттігін ескеріп, «Қазақстан-2050» даму стратегиясын қабылдадық. Алдымызға озық дамыған отыз елдің қатарына кіру мақсатын қойдық. 100 нақты қадам - Ұлт жоспары жүзеге асырылуда. Оның 60 қадамы қазірдің өзінде орындалып қойды. Қалғандары, негізінен, ұзақ мерзімге арналған және жоспарлы түрде іске асырылуда. Өткен жылы Қазақстанның Үшінші жаңғыруы бастау алды. Индустрияландыру бағдарламасы табысты іске асуда. «Цифрлық Қазақстан» кешенді бағдарламасы қабылданды. Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейінгі дамуының кешенді стратегиялық жоспары жасалды. Біздің ұзақ мерзімді мақсаттарымыз өзгеріссіз қала береді. Қажетті бағдарламалардың барлығы бар. Бұл Жолдау жаңа әлемге, яғни Төртінші өнеркәсіптік революция әлеміне бейімделу мен жетістікке жету жолын табу үшін не істеу қажеттігін айқындайды.

Құрметті отандастар!
Біз әлем елдерінің сенімі мен құрметіне бөленіп, брендке айналған тәуелсіз Қазақстанды құрдық. 2017 жылы біздің ел БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болды. 2018 жылдың қаңтар айында оған төрағалық етудеміз. Біз дүниежүзілік ЭКСПО мамандандырылған көрмесін өткізу үшін әлемдік қоғамдастық таңдап алған ТМД және Шығыс Еуропа елдері арасындағы бірінші мемлекет болдық. Қазақстанда табысты жұмыс істеп келе жатқан нарықтық экономика моделі қалыптасты. 2017 жылы еліміз әлемдік дағдарыстың қолайсыз салдарын еңсеріп, сенімді өсу жолына қайта түсті. Жыл қорытындысы бойынша ішкі жалпы өнімнің өсуі 4 процент болып, ал өнеркәсіптік өнімнің өсуі 7 проценттен асты. Бұл орайда өнеркәсіптің жалпы көлемінде өңдеуші сектордың үлесі 40 проценттен асып түсті. Қазақстанның қолайлы дамуы орта таптың қалыптасуына мүмкіндік берді. Кедейшілік 13 есе қысқарып, жұмыссыздық деңгейі 4,9 процентке дейін төмендеді. Еліміздің әлеуметтік-экономикалық табыстарының негізі - біздің басты құндылықтарымыз ретінде қала беретін азаматтық бейбітшілік, ұлтаралық және конфессияаралық келісім. Дегенмен Қазақстанның жетістіктері сенімді тірек саналады, бірақ ол ертеңгі табыстарымыздың кепілі емес екенін жақсы сезінуіміз керек. «Көл-көсір мұнайдың» дәуірі аяқталып келеді. Елімізге дамудың жаңа сапасы қажет. Жаһандық трендтер көрсетіп отырғандай, ол бірінші кезекте Төртінші өнеркәсіптік революция элементтерін кеңінен енгізуге негізделуі тиіс. Мұның өзіндік сын-қатерлері де, мүмкіндіктері де бар. Жаңа әлем көшбасшыларының қатарына қосылу үшін Қазақстанда қажетті нәрсенің бәрі бар екеніне сенімдімін. Бұл үшін мынадай міндеттерді шешуге жұмылуымыз керек.

БІРІНШІ. Индустрияландыру жаңа технологияларды енгізудің көшбасшысына айналуы тиіс.
Оның нәтижелері мұнай бағасы күрт төмендеген 2014-2015 жылдардағы дағдарыста негізгі тұрақтандырушы факторлардың бірі болды. Сол себепті жоғары еңбек өнімділігі бар қайта өңдеу секторына деген бағдарымыз өзгерген жоқ. Сонымен қатар индустрияландыру 4.0 жаңа технологиялық қалыптың барлық мүмкіндіктерін пайдалана отырып, мейлінше инновациялық сипатқа ие болуға тиіс. Кәсіпорындарымызды жаңғыртуға және цифрландыруға бағытталған, өнімнің экспортқа шығуын көздейтін жаңа құралдарды әзірлеп, сыннан өткізу қажет. Бұлар, бірінші кезекте, технологиялардың трансфертін ынталандыруға тиіс. Еліміздің бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорнын цифрландыру жөніндегі пилоттық жобаны іске асырып, бұл тәжірибені кеңінен тарату керек. Цифрлық және басқа да инновациялық шешімдерді әзірлеушілердің өз экожүйесін дамытуы аса маңызды мәселеге айналып келеді. Ол біздің Назарбаев Университеті, «Астана» халықаралық қаржы орталығы, IT-стартаптардың халықаралық технопаркі сияқты инновациялық орталықтардың төңірегінде қалыптасуға тиіс. «Алатау» инновациялық технологиялар паркінің қызметін ұйымдастыруды түбегейлі қайта қарау қажет. Нақты сектордың жаңа технологияларға деген сұранысты ынталандыруы және венчурлық қаржыландырудың жеке нарығының қызметі инновациялық экожүйе жетістіктерінің негізгі факторлары болып саналады. Бұл үшін тиісті заңнама қажет. Бұдан бөлек, IT және инжинирингтік қызмет көрсетуді дамыту ерекше маңызға ие болып отыр. Экономиканы цифрландыру табыс әкелгенімен, жұмыс күшінің көптеп босап қалу қаупін де тудырады. Босайтын жұмыс күшін еңбекпен қамту үшін келісілген саясатты алдын ала тиянақтау керек. Білім беру жүйесін, коммуникация мен стандарттау салаларын жаңа индустрияландыру талаптарына бейімдеу қажет болады. 2018 жылы «цифрлық дәуір» өнеркәсібін қалыптастыруға арналған индустрияландырудың үшінші бесжылдығын әзірлеуге кірісу керек.

ЕКІНШІ. Ресурстық әлеуетті одан ары дамыту. ХХІ ғасырда әлемнің табиғи ресурстарға деген мұқтаждығы жалғасуда.
Олар болашақта жаһандық экономиканы және еліміздің экономикасын дамыту барысында ерекше маңызға ие болады. Бірақ шикізат индустрияларын ұйымдастыру ісін, табиғи ресурстарды басқаруға қатысты ұстанымдарды сыни тұрғыдан қайта пысықтау керек. Кешенді ақпараттық-технологиялық платформаларды белсенді түрде енгізу қажет. Кәсіпорындардың энергия тиімділігі мен энергия үнемдеуге, сондай-ақ энергия өндірушілердің өз жұмыстарының экологиялық тазалығы мен тиімділігіне қойылатын талаптарды арттыру керек. Астанада өткен ЭКСПО-2017 көрмесі баламалы, «таза» энергия саласындағы дамудың қаншалықты қарқынды екенін көрсетті. Бүгінде әлем бойынша өндірілетін электр энергиясының төрттен бірі жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Болжам бойынша, 2050 жылға қарай бұл көрсеткіш 80 процентке жетеді. Біз 2030 жылға қарай Қазақстандағы баламалы энергия үлесін 30 процентке жеткізу міндетін қойдық. Қазір бізде жалпы қуаттылығы 336 МВт болатын жаңартылатын энергия көздерінің 55 нысаны жұмыс істейді. Соларда 2017 жылы 1,1 миллиард киловатт-сағат «жасыл» энергия өндірілді. «Жасыл» технологияларға инвестиция салу үшін бизнесті ынталандыру маңызды. Өңірлердің әкімдері шағын және орта бизнес субъектілерін кеңінен тартып, тұрмыстық қатты қалдықтарды заман талабына сай утилизациялау және қайта өңдеу үшін шаралар қабылдау керек. Осы және басқа да шаралар заңнамаға, соның ішінде Экологиялық кодекске өзгерістер енгізуді талап етеді.

ҮШІНШІ. «Ақылды технологиялар» - агроөнеркәсіп кешенін қарқынды дамыту мүмкіндігі.
Аграрлық саясат еңбек өнімділігін түбегейлі арттыруға және өңделген өнімнің экспортын ұлғайтуға бағытталуы керек. Біз егін егіп, дәнді дақылдарды өсіруді үйрендік. Оны мақтан тұтамыз. Алайда, қазір ол жеткіліксіз. Шикізатты қайта өңдеуді қамтамасыз етіп, әлемдік нарықтарға жоғары сапалы дайын өніммен шығуымыз қажет. Бұл мәселені шешуге барлық аграрлық кешеннің түбегейлі бет бұруы маңызды. Аграрлық ғылымды дамыту мәселесі басты назарда болуға тиіс. Ол ең алдымен жаңа технологияларды трансферттеумен және оларды отандық жағдайға бейімдеумен айналысуы қажет. Осыған орай аграрлық университеттердің рөлін қайта қарау керек. Олар диплом беріп қана қоймай, ауыл шаруашылығы кешенінде нақты жұмыс істейтін немесе ғылыммен айналысатын мамандарды дайындауға тиіс. Бұл жоғары оқу орындарынан оқу бағдарламаларын жаңартып, агроөнеркәсіп кешеніндегі озық білім мен үздік тәжірибені тарататын орталықтарға айналу талап етіледі. Мысалы, егін егу мен астық жинаудың оңтайлы уақытын болжамдаудың, «ақылды суарудың», минералды тыңайтқыш себудің, зиянкестермен және арамшөппен күресудің интеллектуалды жүйелері арқылы өнімділікті бірнеше есе арттыруға болады. Жүргізушісі жоқ техника адами факторды азайтып, егіншіліктің өзіндік құнын айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік береді. Жаңа технологиялар мен бизнес-модельдерді енгізу, агроөнеркәсіп кешенінің ғылымға негізделуін арттыру шаруашылықтарды кооперациялау қажеттігін күшейтеді. Ауыл шаруашылығы субъектілерінің кооператив түрінде жұмыс істеуіне жан-жақты қолдау көрсету керек. Мемлекет бизнеспен бірлесіп, отандық өнімді халықаралық нарыққа шығарудың стратегиялық жолын тауып, ілгерілетуге тиіс. Ауыл шаруашылығын қарқынды дамыту өнімнің сапасы мен экологиялық тазалығын сақтай отырып жүргізілуі қажет. Бұл бүкіл әлемге танылатын «Қазақстанда жасалған» табиғи азық-түлік брендін қалыптастырып, ілгерілетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар жерді барынша тиімді игеретіндерді ынталандырып, ал дұрыс пайдалана алмайтындарға шара қолдану керек. Тиімсіз субсидияларды ауыл шаруашылығы кешені субъектілеріне арналған банк несиелерін арзандатуға қайта бағыттау қажет. 5 жыл ішінде агроөнеркәсіп кешеніндегі еңбек өнімділігін және өңделген ауыл шаруашылығы өнімінің экспортын, тиісінше, кем дегенде 2,5 есеге арттыруды тапсырамын.

ТӨРТІНШІ. Көлік-логистика инфрақұрылымының тиімділігін арттыру. Бүгінде Қазақстан арқылы бірнеше трансконтиненталды коридор өтеді.
Бұл туралы көп айтылды. Жалпы, Қазақстан арқылы өткен жүк транзиті 2017 жылы 17 процентке өсіп, 17 миллион тоннаға жуықтады. Транзиттен түсетін жыл сайынғы табысты 2020 жылы 5 миллиард долларға жеткізу міндеті тұр. Бұл инфрақұрылымға жұмсалған мемлекет қаражатын тез арада қайтаруға мүмкіндік береді. Жүк қозғалысын онлайн режімінде бақылап, олардың кедергісіз тасымалдануы үшін және кедендік операцияларды жеңілдету мақсатымен блокчейн сияқты цифрлық технологиялардың ауқымды түрде енгізілуін қамтамасыз ету қажет. Заманауи шешімдер логистиканың барлық буынының өзара байланысын ұйымдастыруға мүмкіндік береді. «Үлкен деректерді» (Big data) пайдалану сапалы талдауды қамтамасыз етуге, өсімнің резервін анықтауға және артық шығынды азайтуға жағдай туғызады. Осы мақсаттар үшін Интеллектуалды көлік жүйесін енгізу қажет. Бұл жүйе көлік ағынын тиімді басқаруға және инфрақұрылымды одан әрі дамыту қажеттігін анықтауға жол ашады. Ішкі өңірлік қатынастарды жақсарту үшін автожолдардың жергілікті желісін жөндеу мен қайта салуға арналған қаржы көлемін көбейту керек. Осыған жыл сайын бөлінетін бюджет қаражатының жалпы көлемін орташа мерзімдегі кезеңде 150 миллиард теңгеге жеткізу қажет. Бұл жұмысқа өңірлердегі барлық әкімдіктердің белсенді қатысуын қамтамасыз ету керек.

БЕСІНШІ. Құрылысқа және коммуналдық секторға заманауи технологияларды енгізу.
Жүзеге асырылып жатқан бағдарламалар арқасында Қазақстанда пайдалануға берілген тұрғын үйлердің көлемі жылына 10 миллион шаршы метрден асты. Тұрғын үйді көпшілікке қолжетімді еткен тұрғын үй жинақтау жүйесі тиімді жұмыс істеуде. Баспанамен қамту көрсеткіші соңғы 10 жылда бір тұрғынға шаққанда 30 процентке өсіп, бүгінде 21,6 шаршы метрді құрады. Бұл көрсеткішті 2030 жылы 30 шаршы метрге дейін жеткізу керек. Осы міндетті орындау барысында құрылыс салудың жаңа әдістерін, заманауи материалдарды, сондай-ақ ғимараттардың жобасы мен қала құрылысының жоспарын жасағанда мүлде басқа тәсілдерді қолдану керек. Ғимараттардың сапасына, экологиялық тазалығына және энергиялық тиімділігіне жоғары талап қою қажет. Салынатын және салынған үйлер мен инфрақұрылымдық нысандарды интеллектуалды басқару жүйелерімен жабдықтау керек. Бұл тұрғындарға қолайлы жағдай жасап, электр энергиясын, жылу мен суды тұтынуды қысқартып, табиғи монополистерді тиімді жұмысқа ынталандырады. Заңнамаға, соның ішінде табиғи монополиялар саласын реттейтін заңдарға тиісті өзгерістер енгізу қажет. Әкімдер тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымын жетілдіру мәселесін мемлекет-жекеменшік серіктестігі негізінде белсенді шешуі керек. Ауылдық елді мекендерді сапалы ауызсумен қамтамасыз ету үшін Үкімет бұл іске барлық қаражат көздерінен жыл сайын кем дегенде 100 миллиард теңге қарастыруы қажет.

АЛТЫНШЫ. Қаржы секторын «қайта жаңғырту».
Банктік портфельдерді «нашар» несиеден арылту ісін аяқтау қажет. Ол үшін банк иелері шығындарын мойындай отырып, экономикалық жауапкершілік алуға тиіс. Акционерлердің аффилирленген компаниялар мен жеке адамдардың пайдасы үшін банктерден қаржы шығаруы ауыр қылмыс болып саналуға тиіс. Ұлттық Банк мұндай істерге немқұрайлы қарамау керек. Әйтпесе, мұндай мемлекеттік органның не керегі бар? Ұлттық Банк тарапынан қаржы институттарының қызметін қадағалау қатаң, уақтылы әрі нәтижелі болуға тиіс. Мемлекет қарапайым азаматтардың мүдделерін қорғауға одан әрі кепілдік береді. Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң қабылдауды тездету қажет. Сонымен қатар 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін халыққа берілген валюталық ипотекалық займдар жөніндегі мәселені Ұлттық Банкке толығымен шешуді тапсырамын. Сол күннен бастап аталған валюталық займдарды жеке тұлғаларға беруге заң жүзінде тыйым салынған болатын. Ұлттық Банк пен Үкімет экономика салаларындағы нақты тиімділікті есепке алатын ставкалармен бизнеске ұзақ мерзімді несиелендіруді қамтамасыз ету мәселесін бірлесіп шешуге тиіс. Инвестициялық ахуалдың одан әрі жақсаруы және қор нарығының дамуы маңызды болып саналады. Бұл - жұмысын бастаған «Астана» халықаралық қаржы орталығының негізгі міндеттерінің бірі. Ол халықаралық озық тәжірибені пайдаланып, ағылшын құқығы мен заманауи қаржы технологияларын қолданатын өңірлік хабқа айналуға тиіс. «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» ұлттық компанияларының акцияларын IPO-ға табысты түрде шығару қор нарығын дамытуға септігін тигізеді.

ЖЕТІНШІ. Адами капитал - жаңғыру негізі. Білім берудің жаңа сапасы.
Барлық жастағы азаматтарды қамтитын білім беру ісінде өзіміздің озық жүйемізді құруды жеделдету қажет. Білім беру бағдарламаларының негізгі басымдығы өзгерістерге үнемі бейім болу және жаңа білімді меңгеру қабілетін дамыту болуға тиіс. 2019 жылдың 1 қыркүйегіне қарай мектепке дейінгі білім беру ісінде балалардың ерте дамуы үшін өз бетінше оқу машығы мен әлеуметтік дағдысын дамытатын бағдарламалардың бірыңғай стандарттарын енгізу қажет. Орта білім беру саласында жаңартылған мазмұнға көшу басталды, ол 2021 жылы аяқталатын болады. Бұл - мүлде жаңа бағдарламалар, оқулықтар, стандарттар және кадрлар. Педагогтарды оқыту және олардың біліктілігін арттыру жолдарын қайта қарау керек болады. Еліміздің университеттеріндегі педагогикалық кафедралар мен факультеттерді дамыту қажет. Білім берудің барлық деңгейінде математика және жаратылыстану ғылымдарын оқыту сапасын күшейту керек. Бұл - жастарды жаңа технологиялық қалыпқа дайындаудың маңызды шарты. Білім беру мекемелерінің арасындағы бәсекелестікті арттырып, жеке капиталды тарту үшін қала мектептерінде жан басына қатысты қаржыландыру енгізілетін болады. Біздегі оқушылардың жүктемесі ТМД елдерінің ішінде ең жоғары болып отырғанын және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдеріне қарағанда орта есеппен үштен бір еседен көп екенін ескеріп, оны төмендету керек. Барлық өңірлердегі Оқушылар сарайларының базасында компьютерлерді, лабораторияларды және 3Д-принтерлерді қоса алғанда, барлық қажетті инфрақұрылымдары бар балалар технопарктері мен бизнес-инкубаторларының желісін құру керек. Бұл жас ұрпақты ғылыми-зерттеу саласына және өндірістік-технологиялық ортаға ұтымды түрде кірістіруге көмектеседі. Қазақстандықтардың болашағы - қазақ, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгеруінде. Орыс тілді мектептер үшін қазақ тілін оқытудың жаңа әдістемесі әзірленіп, енгізілуде. Егер біз қазақ тілі ғұмырлы болсын десек, оны жөнсіз терминологиямен қиындатпай, қазіргі заманға лайықтауымыз қажет. Алайда, соңғы жылдары әлемде қалыптасқан 7 мың термин қазақ тіліне аударылған. Мұндай «жаңалықтар» кейде күлкіңді келтіреді. Мысалы, «ғаламтор» (Интернет), «қолтырауын» (крокодил), «күйсандық» (фортепиано) және тағы сол сияқтылар толып жатыр. Осындай аудармаларды негіздеу тәсілдерін қайта қарастырып, терминология тұрғысынан қазақ тілін халықаралық деңгейге жақындату керек. Латын әліпбиіне көшу бұл мәселені реттеуге мүмкіндік береді. 2025 жылға дейін білім берудің барлық деңгейінде латын әліпбиіне көшудің нақты кестесін жасау қажет. Орыс тілін білу маңызды болып қала береді. 2016 жылдан бері жаңартылған бағдарлама бойынша орыс тілі қазақ мектептерінде 1-сыныптан бастап оқытылып келеді. 2019 жылдан 10-11-сыныптардағы жаратылыстану ғылымының жекелеген пәндерін оқытуды ағылшын тіліне көшіру басталатын болады. Нәтижесінде, біздің барлық түлектеріміз елімізде және жаһандық әлемде өмір сүріп, жұмыс істеуі үшін қажетті деңгейде үш тілді меңгеретін болады. Сонда ғана нағыз азаматтық қоғам құрылады. Кез келген этникалық топтың өкілі кез келген жұмысты таңдай алады, тіпті Президент болып сайлануға да мүмкіндігі болады. Қазақстандықтар біртұтас ұлтқа айналады. Оқытудың мазмұндылығы заманауи техникалық тұрғыдан қолдау көрсету арқылы үйлесімді түрде толықтырылуға тиіс. Цифрлық білім беру ресурстарын дамыту, кең жолақты Интернетке қосу және мектептерімізді видеоқұрылғылармен жабдықтау жұмыстарын жалғастыру қажет. Жұмыс берушілерді тарту арқылы және халықаралық талаптар мен цифрлық дағдыларды ескере отырып, техникалық және кәсіптік білім беру бағдарламаларын жаңарту керек. «Баршаға тегін кәсіптік-техникалық білім беру» жобасын жүзеге асыруды жалғастыру қажет. Мемлекет жастарға алғашқы мамандықты береді. Үкімет бұл міндетті орындауға тиіс. Орта мектеп пен колледждер және жоғары оқу орындары үздік оқытушыларының видеосабақтары мен видеолекцияларын Интернетте орналастыру керек. Бұл барлық қазақстандықтарға, оның ішінде шалғайдағы елді мекен тұрғындарына озық білім мен құзыреттілікке қол жеткізуге жол ашады. Жоғары білім беру ісінде жасанды интеллектпен және «үлкен деректермен» жұмыс істеу үшін ақпараттық технологиялар бойынша білім алған түлектер санын көбейту керек. Осыған орай металлургия, мұнай-газ химиясы, агроөнеркәсіп кешені, био және IT-технологияларсалаларын зерттеу ісінде басымдық беретін жоғары оқу орны ғылымын дамыту керек. Қолданбалы ғылыми-зерттеулерді ағылшын тіліне біртіндеп көшіруді жүзеге асыру талап етіледі. Жоғары оқу орындары шетелдердің жетекші университеттерімен, ғылыми орталықтарымен, ірі кәсіпорындарымен және трансұлттық корпорацияларымен бірлескен жобаларды белсенді түрде жүзеге асыруы қажет. Жеке сектордың бірлескен қаржыландыруға атсалысуы барлық қолданбалы ғылыми-зерттеу әзірлемелері үшін міндетті талап болуға тиіс. Жас ғалымдарымызға ғылыми гранттар аясында квота бөліп, оларды қолдаудың жүйелі саясатын жүргізуіміз керек. Білім беру саласына өзінің инвестициялық жобалары мен экспорттық әлеуеті бар экономиканың жеке саласы ретінде қарайтын кез келді. Жоғары оқу орындарына білім беру бағдарламаларын жасауға көбірек құқық беріп, олардың академиялық еркіндігін заңнамалық тұрғыдан бекіту керек. Оқытушылардың қайта даярлықтан өтуіне күш салып, жоғары оқу орындарына шетелдік менеджерлерді тартып, әлемдік университеттердің кампустарын ашу қажет. Ұлттың әлеуетін арттыру үшін мәдениетіміз бен идеологиямызды одан әрі дамытуымыз керек. «Рухани жаңғырудың» мән-маңызы да нақ осында. Өзінің тарихын, тілін, мәдениетін білетін, сондай-ақ заманына лайық, шет тілдерін меңгерген, озық әрі жаһандық көзқарасы бар қазақстандық біздің қоғамымыздың идеалына айналуға тиіс. Үздік денсаулық сақтау ісі және дені сау ұлт. Халықтың өмір сүру ұзақтығының өсуіне және медициналық технологиялардың дамуына байланысты медициналық қызмет көрсетуге деген сұраныс көлемі арта түсетін болады. Қазіргі денсаулық сақтау ісі қымбатқа түсетін стационарлық емге емес, негізінен аурудың алдын алуға бағытталуға тиіс. Саламатты өмір салтын насихаттай отырып, қоғамдық денсаулықты басқару ісін күшейту керек. Жастардың репродуктивті денсаулығын қорғауға және нығайтуға ерекше назар аудару керек. Тиімділігі аз және мемлекет үшін шығыны көп диспансерлік ем қолданудан негізгі созылмалы ауруларға алыстан диагностика жасап, сондай-ақ осы саланы амбулаторлық емдеу арқылы басқаруға көшу қажет. Бұл тәжірибе әлемде бұрыннан бар. Оны батыл әрі белсенді түрде енгізу керек. Онкологиялық аурулармен күресу үшін кешенді жоспар қабылдап, ғылыми онкологиялық орталық құру қажет. Халықаралық озық тәжірибе негізінде ауруды ерте диагностикалаудың және қатерлі ісікті емдеудің жоғары тиімділігі қамтамасыз етілуге тиіс. Біз кардиология, босандыру және өкпе ауруымен күресу кезінде атқарған істеріміз сияқты жұмыстарды да жүргізуіміз керек. Денсаулық сақтау саласы халықтың, мемлекеттің және жұмыс берушінің ортақ жауапкершілігіне негізделген Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне кезең-кезеңімен көшетін болады. Оны енгізудің қажеттілігі ешқандай күмән туғызбайды. Алайда, Денсаулық сақтау министрлігі мен Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі іске асырмаған дайындық жұмыстарын тыңғылықты жүргізу талап етіледі. Мемлекеттің міндеттерін нақты белгілей отырып, Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің жаңа моделін әзірлеу қажет. Халық мемлекет тарапынан кепілдік берілмеген қызметтерді Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінің қатысушысы ретінде немесе ерікті медициналық сақтандыру, сондай-ақ бірлесе төлеу арқылы ала алады. Ақпараттық жүйелерді біріктіру, мобильдік цифрлық қосымшаларды қолдану, электрондық денсаулық паспортын енгізу, «қағаз қолданбайтын ауруханаға» көшу арқылы медициналық көмектің қолжетімділігі мен тиімділігін арттыру қажет. Медицинада ауруларды диагностикалау мен емдеудің тиімділігін айтарлықтай арттыратын генетикалық талдау мен жасанды интеллект технологияларын енгізуге кірісуіміз керек. Медициналық кадрлармен қамтамасыз ету және оларды сапалы даярлау маңызды мәселе болып саналады. Бүгінде бізде Назарбаев Университетінің бірегей Медицина мектебі бар. Онда біріктірілген университет клиникасы жұмыс істейді. Бұл тәжірибе барлық медициналық жоғары оқу орындарына таратылуға тиіс. Осы және басқа да шараларды іске асыру үшін «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекстің жаңа редакциясын әзірлеу қажет. Сапалы жұмыспен қамту және әлеуметтік қамсыздандырудың әділетті жүйесі. Еңбек нарығының тиімділігін қамтамасыз етіп, әрбір адамның өз әлеуетін іске асыра алуы үшін жағдай жасаудың маңызы зор. Барлық негізгі мамандық бойынша заманауи стандарттар әзірлеу қажет. Бұл стандарттарда жұмыс берушілер мен бизнесмендер еңбеккерлердің білімі, қабілеті мен құзыретінің қандай болуы қажеттігін нақты белгілейді. Кәсіби стандарттардың талаптарын ескеріп, білім берудің жаңа бағдарламаларын әзірлеу қажет немесе қазіргі бағдарламаларды жаңарту керек. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар мен жұмыссыздар экономикалық өсімнің резерві саналады. Мен өзін-өзі жұмыспен қамтығандар мәселесін қарастыру жөнінде бірнеше рет талап қойғанмын. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бұл іске жауапсыздық танытып, атүсті қарап отырды. Адамдарды нәтижелі жұмысқа тарту үшін көбірек мүмкіндік беріп, олардың жеке кәсібін бастауына немесе жаңа мамандық алып, жұмысқа орналасуына жағдай жасау керек. «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының бизнесті үйрету жөніндегі жұмыстары қолдауға тұрарлық. Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы аясында оның құралдарын нығайта отырып, халықтың осы санаттарын кеңінен тарту қажет. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды тіркеу үдерісін мейлінше жеңілдетіп, оларға мемлекет алдындағы міндеттерін адал атқару тиімді болатындай жағдай туғызу қажет. Қазақстандықтардың жаңа жұмыс орнын салыстырмалы түрде тезірек иеленуге, соның ішінде еліміздің басқа да елді мекендерінен жұмыс табуға мүмкіндігі болуға тиіс. Бірыңғай электрондық еңбек биржасын кең ауқымда енгізу қажет. Онда бос жұмыс орындары мен жұмыс іздеушілер туралы барлық ақпарат жинақталуға тиіс. Азаматтар үйлерінен шықпай-ақ кәсіби бағдарлы тест тапсырып, оқу курстары мен мемлекеттік қолдау шаралары туралы біліп, өзін қызықтыратын жұмыс таба алатын болады. Еңбек кітапшаларын да электрондық форматқа көшірген жөн. Электрондық еңбек биржасы туралы заңды 2018 жылғы 1 сәуірге дейін қабылдау қажет. Әлеуметтік саясат азаматтарды толыққанды экономикалық өмірге тарту арқылы жүзеге асырылатын болады. Қазір зейнетақы жүйесі толықтай еңбек өтіліне байланыстырылған. Кім көп жұмыс істесе, сол көп зейнетақы алатын болады. Осыған орай, барша қазақстандықтар өздерінің атқаратын жұмыстарын заңдастыруға зор мән беруі керек. Әлеуметтік сақтандыру жүйесінде де еңбек өтілі мен өтемақы мөлшері арасындағы өзара байланыс күшейтілетін болады. Біз 2018 жылдан бастап халықтың әлеуметтік тұрғыдан аз қамтылған тобына атаулы әлеуметтік көмек көрсетудің жаңа тәртібіне көштік. Оның шегі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 40 процентінен 50 процентіне дейін көтерілді. Еңбекке қабілетті әлеуметтік тұрғыдан аз қамтылған азаматтар үшін берілетін қаржылай көмек олар жұмыспен қамту шараларына қатысқан жағдайда ғана қолжетімді болады. Еңбекке қабілетсіз азаматтарға мемлекеттік қолдау көрсету шаралары күшейтіледі. Қымбатты қазақстандықтар! Мемлекет өзінің әлеуметтік міндеттемелерінің барлығын толықтай орындайды. 2016-2017 жылдары зейнетақы мен жәрдемақы үш рет көбейгенін еске салғым келеді. Базалық зейнетақы, жалпы алғанда 29 процентке, ынтымақты зейнетақы 32 процентке, бала тууға байланысты жәрдемақы 37 процентке, ал мүгедектер мен асыраушысынан айырылғандарға төленетін жәрдемақының әрқайсысы 43 процентке өсті. Денсаулық сақтау саласындағы қызметкерлердің жалақысы 28 процентке дейін, білім беру саласы қызметкерлерінің жалақысы 29 процентке дейін, әлеуметтік қорғау саласы қызметкерлерінің жалақысы 40 процентке дейін, «Б» корпусындағы мемлекеттік қызметшілердің жалақысы 30 процентке, стипендиялар 25 процентке өсті. Дағдарыс заманы. Әйтсе де әлемнің санаулы ғана елдері әлеуметтік салаға жұмсайтын шығындарын осылай арттыра алды. Республикалық бюджеттің әлеуметтік салаға бөлінген шығыны 2018 жылы 12 процентке өсіп, 4,1 триллион теңгеден асты. Әлеуметтік төлемдерді, соның ішінде зейнетақыны өсіру 3 миллионнан астам қазақстандықтың табыстарын көбейтеді. 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап ынтымақты зейнетақы 8 процентке артты. Мүгедектерге, асыраушысынан айырылған және мүгедек балалар тәрбиелеп отырған отбасыларына арналған жәрдемақылар 16 процентке дейін өсті. 2018 жылдың 1 шілдесінен бастап базалық зейнетақы еңбек өтіліне байланысты орташа алғанда 1,8 есе көбейетін болады. Бұдан бөлек 2018 жылдың 1 шілдесінен бастап кәмелетке толған, бала кезінен бірінші топтағы мүгедектерді бағып отырған ата-аналар үшін қосымша мемлекеттік жәрдемақыны енгізуді тапсырамын. Бір ең төменгі күнкөріс деңгейінен кем емес мұндай жәрдемақыны шамамен 14 мың отбасы ай сайын алады. 2018 жылы осы мақсатқа 3 миллиард теңгеге дейін қаржы қажет болады. Мұғалім мәртебесін арттыру мақсатымен білім берудің жаңартылған мазмұнына көшкен ұстаздардың лауазымдық жалақысын 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап 30 процентке көбейтуді тапсырамын. Жаңартылған мазмұн дегеніміз - халықаралық стандарттарға сай келетін және Назарбаев зияткерлік мектептерінде бейімделуден өткен заманауи оқу бағдарламалары. Бұлар біздің балаларымызға қажетті функционалдық сауаттылық пен сыни тұрғыдан ойлау қабілетін дарытады. Сонымен қатар 2018 жылы категориялар арасындағы алшақтықты арттырып, мұғалімдер үшін біліктілік деңгейін ескеретін категориялардың жаңа кестесін енгізуді тапсырамын. Категорияларды бүкіл әлемде қолданылып жүрген ұлттық біліктілік тест арқылы беру керек. Бұл педагогтарды өздерін ұдайы жетілдіруге ынталандыратын болады. Нәтижесінде мұғалімдердің жалақысы біліктілігінің расталуына байланысты тұтастай алғанда 30 проценттен 50 процентке дейін өседі. Бұл үшін биыл қосымша 67 миллиард теңге бөлу қажет.

СЕГІЗІНШІ. Тиімді мемлекеттік басқару. Мемлекеттік әкімшілендіру кезінде кәсіпкерлер мен тұрғындардың шығындарын қысқартуға байланысты жұмыстарды жалғастыру қажет.
Осыған орай бизнесті реттеуге қатысуды әрі қарай азайтуға бағытталған заң қабылдауды жылдамдату керек. «Бір терезе» қағидаты бойынша бизнеске мемлекеттік қолдау көрсету үдерістерін цифрландыруды қамтамасыз ету қажет. Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерінің интеграциясы «бір өтініш» қағидаты бойынша жекелеген мемлекеттік қызмет көрсетуден кешенді қызмет көрсетуге көшуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар табиғи монополия субъектілері көрсететін қызметтерінің сапасын арттыру жөніндегі жұмысты жалғастыру керек. Олар үшін және энергия өндірушілер үшін инвестициялық бағдарламаларын ескеріп, негізделген тарифтерді белгілеу маңызды. Бизнес-климатты жақсарту үшін батыл іс-қимыл талап етіледі, әсіресе өңірлік деңгейде. Үкімет бизнесті көлеңкеден шығарып, оны қолдауға бағытталған жүйелі шаралардың жаңа пакетін дайындауға тиіс. Мемлекеттік органдарға бағынышты ұйымдардың санын қысқарту есебінен жекешелендіру жоспарын кеңейте отырып, оны іске асыруды жеделдету қажет. Әкімшілік шығындарды азайту үшін ведомствоға бағынышты нақты қажетті ұйымдарды мүмкіндігінше біріктіру керек. Босаған қаражатты мемлекеттік қызметшілердің факторлық-балдық шкалаға негізделген жаңа еңбекақы жүйесін енгізуге бағыттау қажет. Бұл орталықтағы және өңірлердегі мемлекеттік қызметшілер жалақысының диспропорциясын қысқартады, сондай-ақ жұмыстың сипаты мен тиімділігі ескерілетін болады. Үкіметке Мемлекеттік қызмет істері агенттігімен бірлесіп, 2018 жылы орталық және жергілікті мемлекеттік органдарда осы жүйені енгізудің пилоттық жобаларын іске асыруды тапсырамын. Өңірлердегі мемлекеттік қызметтің тиімділік әлеуетін олардың экономикалық дербестігі мен жауапкершілігін арттыру арқылы мейлінше толық ашу керек. Жалпы алғанда, өңірлік саясат өңірлердің шығындарын теңестіруден жеке табыстарының өсімін ынталандыруға бағытталуға тиіс. Атап айтқанда, бүгінде әлемдегі әрбір оныншы жұмыс орнын ашып отырған сырттан келушілер туризмі мен ішкі туризм кез келген өңір үшін перспективалық табыс көздерінің бірі болып саналады. Үкімет виза мәселелерін жеңілдетуді, инфрақұрылымды дамытуды және туризм саласындағы кедергілерді алып тастауды қамтитын кешенді шаралар қабылдауы керек. Фискальды орталықсыздандыру аясында шағын және орта бизнестен түсетін корпоративті табыс салығын өңірлік бюджеттерге беру мәселесін шешу керек. 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап 2 мыңнан астам адам тұратын аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар мен ауылдық округтерде жергілікті өзін-өзі басқарудың дербес бюджеті мен коммуналдық меншігін енгізу заң жүзінде белгіленген. 2020 жылдан бастап бұл нормалар барлық елді мекендерде күшіне енеді. Салықтық және салықтан тыс басқа да түсімдердің 7 түрі, сондай-ақ шығындардың 19 бағыты ауыл бюджетіне берілді. Бұл жергілікті маңызы бар мәселелерді шешу үшін халықты тартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар мемлекеттік органдар нақты уақыт және жедел жауап беру режімінде азаматтардың ескертпелері мен ұсыныстарын есепке алу үшін заманауи цифрлық технологияларды қолдануға тиіс. Мемлекет пен компаниялар жаңа технологияларды енгізе отырып, өз ақпараттық жүйелері мен құрылғыларының берік қорғалуын қамтамасыз етуі керек. Бүгінде киберқауіпсіздік ұғымы тек ақпаратты ғана емес, сонымен қатар өндірістік және инфрақұрылымдық нысандарды басқару тетігін қорғау дегенді де білдіреді. Осы және өзге де шаралар Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік стратегиясында көрініс табуға тиіс.

ТОҒЫЗЫНШЫ. Жемқорлықпен күрес және заңның үстемдігі. Жемқорлықтың алдын алуға бағытталған күрес жалғаса береді. Көп жұмыс істеліп жатыр.
Соңғы 3 жылда ғана жоғары лауазымды шенеуніктер мен мемлекеттік компаниялардың басшыларын қоса алғанда, жемқорлық үшін 2,5 мыңнан астам адам сотталды. Осы уақыт ішінде олардың 17 миллиард теңге көлемінде келтірген залалы өтелді. Мемлекеттік органдардағы процестерді, соның ішінде олардың халықпен және бизнеспен қарым-қатынасын цифрландыру маңызды болып саналады. Атап айтқанда, азаматтар өз өтініштерінің қалай қарастырылып жатқанын көріп, дер кезінде сапалы жауап алуға тиіс. Сот және құқық қорғау жүйелерін институционалды тұрғыдан өзгерту жүзеге асырылуда. Заңнамаға қылмыстық процестегі азаматтардың құқықтарын қорғау ісін күшейтуді, оның әсіре қатаңдығын бәсеңдетуді көздейтін нормалар енгізілді. Адвокаттардың құқықтары мен сотқа дейінгі сатыдағы сот бақылауының аясы кеңейді. Құқық қорғау органдарының өкілеттігі мен жауапкершілік шегі айқындалды. Азаматтардың конституциялық құқықтарына кепілдікті нығайту, құқық үстемдігін қамтамасыз ету, құқық қорғау қызметін ізгілендіру жұмыстарын жалғастыру қажет. Қоғамдық тәртіпті сақтау және қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында көшелерде және адам көп жиналатын қоғамдық орындарда бейнебақылау жүргізетін, азаматтарды анықтайтын және жол қозғалысын қадағалайтын интеллектуалды жүйелерді белсенді түрде енгізу керек.

ОНЫНШЫ. «Ақылды қалалар» «ақылды ұлт» үшін. 2018 жыл - елордамыз Астананың 20 жылдығын атап өтетін мерейтойлы жыл.
Бас қаламыздың қалыптасуы және Еуразияның маңызды даму орталықтарының қатарына қосылуы - баршамыздың ортақ мақтанышымыз. Заманауи технологиялар жылдам өсіп келе жатқан мегаполистің проблемаларын тиімді шешуге жол ашады. «Смарт Сити» тұжырымдамасы мен қалаға қоныс аударатын адамдардың құзыреттерін дамыту негізінде қалалық ортаны басқаруды кешенді түрде енгізу қажет. Әлемде инвесторлар үшін қалалар бәсекеге түседі деген түсінік қалыптасты. Олар елді емес, жайлы өмір сүріп, жұмыс істейтін қаланы таңдайды. Сондықтан, Астананың тәжірибесі негізінде «Смарт Сити» «эталонды» стандартын қалыптастырып, Қазақстан қалалары арасында озық практиканы таратуды және тәжірибе алмасу ісін бастау керек. «Ақылды қалалар» өңірлік дамудың, инновацияны таратудың және еліміздің барлық аумағында тұрмыс сапасын арттырудың локомотивтеріне айналады. Міне, алдымызда тұрған 10 міндет осы. Бұлар - түсінікті әрі айқын.

Қымбатты қазақстандықтар!
Біз саяси тұрақтылық пен қоғамдық келісімнің арқасында экономикамызды, саясатымызды және санамызды жаңғыртуға кірістік. Технологиялық және инфрақұрылымдық тұрғыдан дамудың жаңа кезеңіне тың серпін берілді. Конституциялық реформа билік тармақтары арасындағы балансты нақтылай түсті. Біз ұлттық сананы жаңарту үдерісін бастадық. Бұл базалық үш бағыт Қазақстан жаңғыруының жүйелі үш тұғыры болып саналады. Біз жаңа заманға сай болу үшін Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы тарихи өрлеу бастауында тұрған біртұтас ұлт болуымыз керек.

 

 

 

 

 

 

 

 

The President of Kazakhstan Nursultan Nazarbayev’s Address to the Nation of Kazakhstan. January 31, 2017
"Third Modernization of Kazakhstan: Global Competitiveness"

Dear People of Kazakhstan!
I am addressing the people of Kazakhstan as we approach the new era.
The country has honorably passed its 25-year development phase. We are proud of our country. As part of the festivities on the 25th anniversary of Independence we have highlighted Kazakhstan’s achievements and progress. They are well known and appreciated by the world community.
Kazakhstan has become a non-permanent member of the UN Security Council since the beginning of 2017.
"EXPO-2017" international exhibition will be held in Astana this year. We are the first among the CIS countries and Central Asia to hold such an important global event.
Sports events within the Universiade-2017 have started in Almaty, with the participation of over 2,000 athletes and delegates from 57 countries.
All that is the result of a correct political path and Kazakhstan’s high authority in the international arena.
Kazakhstan shall join the world’s top 30 developed countries by 2050. We will surely go for this purpose.
In conditions of growing competition and the lack of stability in the world relevance of my proposed Strategy-2050 to the people in 2012 is increasing. We have been able to timely anticipate the forthcoming hard time.
Due to "Nurly Zhol" Economic Policy and "100 Specific Steps" Nation’s Plan we are worthily going through the initial stage of a complex global transformation. Additional KZT 1.7 trillion have been allocated to support the economy only during 2014-2016. That provided an opportunity for economic growth and business support, and creation of more than 200 thousand new jobs.
The result ensured the gross domestic product growth by 1% in 2016. That is particularly important under the current difficult conditions.
The world situation is changing rapidly. That is a new global reality, and we have to accept it.
 Dear Compatriots!
Only those nations, which manage to get ahead of the future and decisively meet the challenges, without standing and waiting, are the winners.
The next and fourth industrial revolution starts in the world.
Universal economic digitalization will lead to disappearance of entire industries and creation of fundamentally new ones. Great changes before our eyes are both a historic challenge and opportunity for the nation.
Today I pose a challenge of carrying out the implementation of Kazakhstan’s third modernization. It is necessary to create a new model of economic growth that will provide the country's global competitiveness.
Currently, many countries are trying to solve the same problem. I am sure that the transition recipes to the new growth model are not equal. We should have regard to our strong points and not to lose our opportunities that we have together created over 25 years of our Independence.
We all remember the 1st modernization of Kazakhstan. We have a memory of starting our way a quarter century ago on the ruins of the Soviet Union. Then from the foundation our generation created a new state, which was not on the world map.
There was a transition from a planned to a market economy. It is crucial for me that together we have then managed to hold the country from the turmoil of internal conflicts and economic collapse. Kazakhstan came out of that period with minimal losses and the largest acquisitions.
The 2nd modernization began with adopting  the Strategy-2030 and creating a new capital city Astana. The results are undeniable. The country broke away from the economic crisis zone and joined the world’s 50 most competitive economies.
Two successful modernization processes have given us invaluable experience. Now we need to boldly step forward and start the 3rd upgrade.
This upgrade is not as plan of combatting the current global challenges, but a reliable bridge to the future, to fulfil the Strategy-2050 objectives. It will be held based on the "100 Specific Steps" Nation’s Plan.
I see its five key priorities. They are designed to ensure the economic growth above the world average, and steady advance to the 30 leading countries.
The 1st Priority is the accelerated technological modernization of the economy.
We should cultivate new industries, which are created involving the use of digital technologies. That is a far reaching complex task.
It’s critical to cultivate such sunrise industries as 3D printing, online commerce, mobile banking, digital services, including health and education sectors, and others. These sectors have changed the economic structure of the developed countries and have given a new quality to senile industries.
In this regard, I charge the Government to work out and adopt a separate program called "Digital Kazakhstan".
It is necessary to fit our legislation to the new realities.
It is also important to make provision for development of communications and ubiquitous access to a fiber-optic infrastructure. The digital industry development will provide impetus to all other sectors. Therefore, the issue of IT-sphere development should be kept under special control of the Cabinet.
Factor of great significance in forming new industries is to support innovation and fast introduction into production.
I entrust the Government with establishing the IT-startup International TechnoPark on the basis of one of EXPO-2017 facilities. It has to become a platform for attracting entrepreneurs and investors from around the world. That requires appropriate infrastructure and the enabling environment, including tax breaks, simplified visa and labor regimes.
We also need to develop the research and innovative potential of universities based on Nazarbayev University and "Alatau" Innovation Park.
The 2nd complex task. In parallel with creating new industries, we should give impetus to the development of traditional basic industries.
They are industry, agriculture, transport and logistics, construction and other sectors.
Firstly, it is important to boost productivity.
The main factor here should be the widespread introduction of elements of the 4th industrial revolution. They are automation, robotics, artificial intelligence, exchange of "big data" and others.
I entrust the Government, together with business, with working out a package of measures on technological re-equipment of basic industries until 2025.
Secondly, there is a need to continue industrialization with emphasis on the development of competitive export industries in priority sectors.
I entrust the Government with the task of increasing non-oil exports in half by 2025.
To activate the work in this direction is necessary to concentrate the tools of development and promotion of exports in the same department. Exporters need to provide support for the principle of "single window", including in the regions.
I entrust the Government with creating a Council for Export Policy. It should include the business community representatives.
Prior to September 1 this year, the Government together with the akims and businesses need to develop a unified export strategy.
Kazakhstan should keep the leading position in attracting foreign investment. "Astana" International Financial Center should play an important role in attracting financial resources in the country’s economy.
It is critical to fit into global chains of production and distribution of goods and services. This should be done primarily by attracting multinational companies.
It is necessary to effectively implement a joint investment program with China to establish production facilities in Kazakhstan. The agreements have been inked with the Chinese side. The facilities have been identified. We need to work specifically.
That will be modern production with creation of about 20 thousand new jobs for Kazakhstan. For the present the actualization of six projects has started and two projects have already been launched. One of them is a plant for large-assembly of JAC hybrid and all-electric vehicles.
I instruct to study the issue of further development of electric vehicle production with export orientation, making provision for the necessary infrastructure.
In general, Kazakhstan should have its own investment strategy. The government should prepare it before September 1 of the current year.
Protection and promotion of national economic interests in the framework of international cooperation shall be provided. This includes, before everything else, the activities within the EAEC, SCO, interfacing with the Economic Belt of the Silk Road. Economic diplomacy work shall be rebuilt and strengthened.
Thirdly, the country’s mining and oil and metallurgical complex shall retain its strategic importance for the economic growth sustainability.
In the context of global demand slowdown it is critical to enter new markets and expand the geography of supplies. Much attention shall be given to expanding the mineral resource base. Active exploration is necessary to be held.
Further development of these industries should be strictly linked to the deepening of raw materials complex processing.
I entrust the Government with ensuring the adoption of a new Code on Mineral Resources and making the necessary amendments to the tax legislation by the end of the year.
 *****
Fourthly, the agricultural sector shall become the new driver of the economy.
Kazakhstan’s agriculture has a promising future. Upon many items, we can be one of the world's largest manufacturers of agricultural exports, especially for organic food production. ‘Made in Kazakhstan’ brand shall become the standard of such products.
At the same time we have to be a so-called "bread basket" for grain production for the entire Eurasian continent. A shift from primary production to the production of high-quality and processed products shall be provided. Only then will we be able to compete in international markets.
In this regard, the Government and the governors are instructed the following:
Firstly, the principles of allocation of subsidies and gradual move to production insurance shall be reconsidered;
Secondly, during the 5 years all conditions for combining more than 500 thousand households and small farms into cooperatives shall be created;
Thirdly, the level of product processing shall be increased, and the effective storage, transportation and distribution of goods shall be created;
Fourthly, the level of productivity shall be increased and production costs shall be reduced;
Fifthly, we must improve the efficiency of land use. Within 5 years, the area of ​​irrigated land shall grow by 40%, thereby raising it to 2 million hectares;
Sixthly, investment in agricultural research shall boost, to be in demand in a business environment.
I instruct to make provision for the export of food products increase by 40% by 2021 through the agricultural production diversification.
These tasks should be fulfilled within the framework of the new agriculture development state program.
*****
Fifthly, the new Eurasian logistics infrastructure development is an important priority.
Substantial investment has already been made. Now economic returns are necessary.
I instruct the Government in 2020 to provide an increase in the annual volume of transit:
- 7 times for goods, carried in containers - up to 2 million containers;
- 4 times for passenger transport by air - up to 1.6 million passengers in transit.
It is necessary to increase earnings from transit traffic by 5.5 times - up to $ 4 billion a year.
In 2015, I initiated "Nurly Zhol" infrastructure development program. Over the past two years, the program has fully justified itself.
During the current year 4,400 kilometers of roads of national importance will be covered by construction and reconstruction. Among them, no less than 600 kilometers with the staged at a fee implementation will be put in before the end of the year.
Coordination with neighboring countries is critical to unlock the country’s transport and transit potential. It is necessary to ensure the goods transit freedom, creation and modernization of transport corridors. Particular attention should be paid to the transport infrastructure management, service level increase and elimination of administrative barriers.
Due to the increasing traffic volume along the Trans-Caspian corridor it is necessary to proceed with the second phase of Kuryk port construction, a car way.
Sixthly, urbanization processes necessitate the construction sector development. It shall become a full driver of the domestic economy.
Remember that investing in construction of roads, buildings and other infrastructure we define the physical and technological shape of our cities for years to come. It is therefore important to ensure the transfer of the latest technologies both to the construction and manufacture of building materials. At present we have good opportunities to accomplish that
By my instructions, "Nurly Zher" Housing Program realization begins since the current year. It addresses a critical goal - housing provision for 1.5 million households in the coming 15 years.
The program includes comprehensive measures of housing market development. It is cheaper bank loans for constructors by providing grants through "Damu" JSC.  Subsidizing mortgage loans, issued by banks, for the population will take place through "Kazakhstan Mortgage Company" JSC. Construction of credit housing for ZhilstroySberBank depositors by Akimats will continue. Previously allocated funds by a "revolving" principle will be reused for that purpose.
For vulnerable social groups the Akimats will continue developing rental housing without the right of redemption. For mass housing the akims should allocate appropriate land plots.
We will strive to ensure that the construction of individual houses in the cities is carried out in a single architectural style. With this aim in view the government will assist with the necessary infrastructure.
The Government together with the akims shall take measures for developing transport links with the nearest large city settlements.
The 3rd complex task is the labor market modernization.
Human resources will become available with technology implementation in senile industries. However, creation and development of new industries should become an additional source of employment and real income growth.
I instruct the Government and governors to create the conditions for a controlled flow of workers into other sectors.
Our sizeable enterprises should, jointly with akimats, develop appropriate "road maps". They need to provide co-investment in retraining downsized workers and their further employment. We need to support the labor mobility processes from labor-surplus regions, and from rural to urban areas as well.
The Government should reform the employment centers and create a single online platform for all vacancies and all settlements.
The 2nd Priority is massive improvement and the business environment expansion.
One of our strategic goals is ensuring the contribution of small and medium-sized businesses in GDP of at least 50% by 2050.
It is an ambitious but achievable goal. To achieve it at that stage the following is needed.
Firstly, by my instructions, since this year the Government has launched a program of effective employment and business activity growth.
Now the citizens of Kazakhstan in rural regions and towns can get a microloan of up to KZT 16 million for business operations.
It is meaningful to broaden the geography of micro-lending, actively using tools to guarantee and service support of entrepreneurs. These measures should be accompanied by organization of business training and financial literacy.
It is necessary to further improve support tools for business activity. Each region of Kazakhstan has to offer complex measures to develop mass entrepreneurship, including family businesses.
The number of created new jobs, as before, is one of the key criteria for assessing the effectiveness of the Government and akims’ activities.
Secondly, the Government and "Atameken" National Chamber of Entrepreneurs shall  take measures on front end reduction of all kinds of costs for businesses. That especially refers to cost of services in the energy, transport and logistics, and utilities as well.
Public services procedures should be optimized as much as possible. It is necessary to reduce the time and a list of documents and eliminate duplicate procedures. Thus it is necessary to change them over fully to electronic format, without physical presence.
In addition, the existing regulatory burden on business is incompatible with the task of creating a new model of growth.
I challenge the Government and akims to elaborate the action framework on business deregulation by July 1 of this year.
It is necessary to implement the best standards and practices of developed countries. It is especially important to carry out this work at the regional level.
Akims and the Government shall develop detailed plans to improve the conditions for doing business in the regions based on the World Bank ranking.
Rating of regions and cities on the ease of doing business is critical to be introduced. We will institute a special award for the best. It shall be awarded once a year, on Industrialization Day.
Thirdly, a reduction in the share of the state in the economy to 15% of GDP, up to OECD levels should give a new impetus to economic growth.
Previously there was a list of about 800 enterprises for privatization until 2020. The work is in progress.
The Government is assigned to speed up and complete the privatization of companies in this list until the end of 2018.
There is also need of accelerating the preparation and output of our largest companies on the IPO. Introduction of Yellow Pages has reduced the types of activities for the state in the economy by 47% (from 652 to 346).
The next stage is transfer to the private sector or elimination of all state-owned enterprises and organizations, which do not conform to these principles until 2020. And these are several thousand enterprises.
The practice, when we created legal entities under each program or task, is meant to finish.
It is critical to ensure privatization’s transparency and efficiency. There is also need of reconsidering the role of state holdings.
The Government is tasked to provide a qualitative transformation of "Samruk-Kazyna" holding. It is necessary to conduct a thorough audit and optimization of both managerial and production business processes. As a result, it shall become a highly efficient, compact and professional. Management and corporate governance needs to get improved to the international level.
It is necessary to clearly define what to leave for the state, in which important sectors and with what degree of participation.
Natural monopolies and implementation of strategic projects, including with the participation of TNCs, shall be for the state to be left. These projects should give a multiplier effect.
"Baiterek" and "KazAgro" are to be exposed to organizational change without fail. They must be operators on the implementation of government development programs. At the same time it is necessary to optimize their functions. All that can be done by the private sector is necessary to transfer to the business.
They should also deal with the involvement of funding from non-state sources for program implementation.
Fourthly, public-private partnership outspread is a strong potential for promotion of entrepreneurship. This refers to transfer of a number of government services to business.
We already have good results on their involvement in preschool education. If during previous 3 years the state has built 189 kindergartens with 40 thousand places, the private sector has opened more than 1 300 per 100 thousand people. South Kazakhstan (397), Almaty (221), Kyzylorda (181) regions have opened more of private kindergartens.
For me the PPP example in this sector is of fundamental importance. It shows how government and business together solve one of the most important national problems – to completely cover 3-6 year old children with pre-school education by 2020.
The PPP growth depends on the akims’ specific and professional activities.
All possible kinds and forms of PPP are critical to be used for utilization of private funds: trust management of state property, service contracts and otherы. Thus it is necessary to simplify and speed up all the negotiation procedure, particularly in relation to smaller projects.
PPP is set to become a primary mechanism for infrastructure development, including the social one.
To modernize housing and utility infrastructure it is critical to transfer it in trust or to PPP with feasible pending privatization. The government shall stop going rounds in circles. We need to become active in that process.
Fifthly, it is important to prevent price and tariff fixing.
The Government is assigned, together with "Atameken", to carry out "audit" of all legislation to identify regulations that hinder competition.
The 3rd priority is macroeconomic stability.
The key objective here is restoration of the monetary policy incentive role and  involvement of private capital in financing the economy.
Firstly, at present the National Bank has an important task for inflation targeting regime development. It is necessary to achieve the phased reduction of inflation to 3-4% in the medium term.
Secondly, the financial sector’s "reset" is necessary.
The National Bank is assigned to work out a set of measures for the banking sector enhancement.
It is necessary to step up activities for clearing the banks' balance sheets from the sub-prime loans and, if needed, to make provision for their follow-on capitalization by the shareholders. The National Bank needs to be given more rights for the state banks’ operational control. It must move from a formalized approach to a risk-based in order to take measures of influencing the banks, without waiting for technical infringement on their part.
It is also necessary to strengthen the responsibility of audit companies, to ensure transparency and shareholders and, as a whole, to improve corporate governance. All that should be fixed in terms of legislation.
With a focus on handling a problem of money stringency in the economy and high interest rates on loans the National Bank and the Government are assigned to take measures for ensuring availability of medium- and long-term funding in KZT.
The National Bank shall be responsible not only for inflation but also for economic growth together with the Government.
Thirdly, the stock market’s further development.
Privatization should give impetus to its development. It is necessary to float "Samruk-Kazyna" Fund, as I have said before. Further increasing the opportunities for people to invest their savings primarily in various types of securities is critical.
At the end of 2016 we completed the legalization process. More than 140 thousand citizens of our country have taken part in it. In total KZT 5.7 trillion have been legalized, including KZT 4.1 trillion in cash.
The task of the Government is that these funds work in the economy, through participation in privatization as well. At the same time there is also a need to consider issues of subsidizing private bond issues of Kazakhstani enterprises.
The Government, together with the National Bank, is assigned to take measures aimed at enhancing the domestic stock market.
Another key challenge lies in bringing the fiscal policy to the new economic realities.
Firstly, it is necessary to radically improve the efficiency of budget spending.
We fully provided the national programs with the necessary resources in 2017. The ministries and departments shall check the use of funds’ effectiveness.
The Ministries of Labour and Social Welfare, Health, Education and Science should be the first, as they account for over 40% of the national budget. The reports are to be presented upon the results.
It is critical to reallocate funds from ineffective programs on the program, making provision for accomplishing the tasks of the 3rd Modernization. Besides, the budgetary procedures shall be simplified for faster and more effective bringing of the funds to the real economy.
Fiscal decentralization policy is critical to be carried on. In previous years a large number of functions and powers have been delivered from the central to the local level. Now they need to back up sufficient financial autonomy. At the same time it is important to avoid concentration of spending authority at the regional level. It is necessary to pass them on to the district and village levels. Akims must decide the issues of regional and local importance, and the Government is to focus on the national issues.
Secondly, it is essential to more efficiently deal with the National Fund.
The size of the guaranteed transfer from the National Fund must be gradually reduced to KZT 2 trillion by 2020.
Tax policy should focus on stimulating business exit from the "shadow" and the tax base expansion in the non-primary sector. Optimization of the existing tax incentives is critical. New special tax regimes shall be taken into consideration in a new angle on the eve of the universal declaration.
Tax administration arrangements remain wanting. First of all, it concerns VAT.
Thirdly, the government needs to build monitoring and control system for the external and internal loans of the quasi-public sector and bring it to order.
 *****
The 4th Priority is improvement of human capital in quality.
Firstly, the role of the education system shall change. Our task lies in making education central to a new model of economic growth. Training programs should focus on the development of critical thinking abilities and skills of independent search for information.
At the same time, IT-knowledge formation, financial literacy and education of youth patriotism shall be focused on. Reducing the gap in quality of education between urban and rural schools is critical.
The Government is assigned to submit relevant proposals.
Gradual transition to trilingual education.
The Kazakh language retains its dominant position. Much attention shall be paid to its further development. Today, however, English is the language of new technologies, new industries and new economy. Currently, 90% of the world information is in English. Every two years its volume doubles. Kazakhstan cannot reach national progress without mastery of the English language.
Since 2019 teaching in some subjects for the tenth- and eleventh-graders will be conducted in English. It is necessary to carefully consider this issue and take reasonable solution on it.
Schools and teachers’ level in urban and rural areas differ greatly. Problem of competent teachers’ shortage is relevant. Therefore, considering all these aspects, introduction of the English language should be in a phased approach.
Relevant proposals are to be submitted.
"Free Vocational Education for All" Project implementation starts on my initiative since the current year.
Free education, first of all, should cover unemployed and self-employed young people and people of working age who do not have professional education. It is necessary to give impetus to the development of vocational education system for training human resources for new productions within the marked economy.
In pursuing these aims the professional standards’ upgrade in accordance with labor market requirements and best international experience of in-service training is essential.
At the same time special attention shall be paid to the higher education system quality. It is necessary to enhance monitoring and requirements for the staff of higher education institutions, their level of business logistics and educational programs.
 *****
Secondly, the health care system must change along with the educational system.
From July 1 this year, a system of compulsory social health insurance starts to be implemented based on joint and several liabilities of the state, employers and citizens. This system’s effectiveness has been proven by the world’s practice.
Participants in the health insurance system will be given a wide range of medical services. Participation of socially vulnerable groups in it will be supported by the government.
The government needs to provide the health service informational support. Promotion of competition among private health institutions should be provided equal conditions within the CSHI (compulsory social health insurance) system.
The Government and governors are assigned to conduct broad awareness-raising activities.
It is also necessary to introduce medication price management legislation.
Thirdly, the social security.
Under my instructions, pensions for 2.1 million retirees will be increased by 20% compared to 2016 to July 1, 2017.
In addition, the basic pension appointment will be based on the new methodology from July 1, 2018. Its size will depend on the length of participation in the pension system.
All of these measures in 2018 will provide an increase of 1.8 times of the new basic pension size as compared to 2017.
About 400 thousand children are annually born in the country, which is higher than the 1999 level by almost two times. This good trend should be backed up.
Upon my instructions, the size of a lump sum birth benefit will increase by 20% from 1 July 2017.
The living minimum wage shall be reviewed. It is supposed to accord with the actual consumer spending of Kazakhstan’s population. This will allow increasing for 3 million people the size of the basic pension benefits for people with disabilities and families without supporters, targeted assistance and benefits for disabled children to January 1, 2018.
Starting January 1, 2018 the threshold has to raise for providing targeted social assistance from 40 to 50% of the subsistence minimum and implement its new format. At the same time all those who can work should be supported only on the condition of participation in the employment program.
The 5th Priority is the institutional transformation, security and anticorruption efforts.
Firstly, as part of the 3rd Modernization the Government needs to ensure the work on implementing the best practices and the OECD recommendations.
Secondly, we carry out reforms aimed at protecting private property, the rule of law and equality before the law. The activity needs to be continued.
The Government, together with "Atameken" NCE (National Chamber of Entrepreneurs)  and civil society, are assigned to conduct an audit of all legislation to strengthen protection of property rights.
The administrative and criminal law also needs to be humanized. Administrative fines should be fair and proportionate to the offense committed.
It is necessary to carry out further work to reduce the penalties for offenses in the sphere of business. It is necessary to decriminalize economic compositions with a low degree of public danger.
It is necessary to achieve greater confidence in the judicial system. It is important to avoid any undue influence on the work of judges.
Thirdly, the security status becomes the measure of a strong and capable state.
In modern conditions the humanity is faced with terrorism growth. The key here is the fight against financing the destructive forces and links with foreign terrorist organizations.
It is critical to prevent religious extremism propaganda, including on the Internet and social networks. It is necessary to form a society of zero tolerance for any action related to radical manifestations, especially in the sphere of religious relations.
The prisons should carry out organized purposeful activity of theological rehabilitation services to convicted persons. It is necessary to take additional steps to spiritual and moral education of the younger generation.
Non-governmental sector and religious associations should be actively connected to that sort of activity.
All these measures have to be taken into account in the worked out, on my behalf, State Program on combating religious extremism and terrorism for 2017-2020.
Fight against cybercrime becomes more urgent.
The Government and the National Security Committee are assigned to take action to create a "Cyber Shield of Kazakhstan" system.
Fourthly, we have made significant steps to reduce the level of corruption in the country. At the same time, the main focus is on combating the effects of corruption.
It is necessary to intensify efforts to identify and eliminate the causes of corruption and assumptions.
One key issue is the procurement sector improvement.
I instruct the Government to introduce a unified public procurement system on the principle of centralized services.
The approaches for conducting procurement in the quasi-public sector, natural monopolies and subsoil sector also need to turn them around.
Much in anticorruption efforts shall depend on the whole society’s active participation. With the social networks and other media resources growth the unified non-admission should be a powerful tool in combating corruption.
Dear People of Kazakhstan!
By this Address I would like to convey to every citizen my view of development trends in the new reality.
I instruct the Government to develop a strategic plan for development until 2025 for the country’s 3rd modernization titled “Kazakhstan’s National Technology Initiative".
We have no other choice but meet the challenge gracefully and solve the problem for the country’s further modernization.
I believe our great nation fully takes advantage of the unique historical chance.
Dear Friends!
Kazakhstan is a new multi-ethnic, confident in its future, and dynamically developing country! We have passed the 25-year-old path of development. In the next 25 years we expect even higher frontiers.
By accumulating a unique wealth of experience when creating a state, we have entered a new stage. I am sure that no matter what difficulties are ahead of us, we will overcome them. Our main strength is unity.
We will turn Kazakhstan into a more prosperous country for our descendants!